Gdy dziś patrzymy na szybkie ataki, precyzyjne strzały i dynamiczne rozgrywki w piłce ręcznej, trudno sobie wyobrazić, że ten sport miał swoje początki w… obozie jenieckim. Historia polskiej piłki ręcznej to nie tylko sukcesy sportowe, ale też fascynująca podróż w czasie – od legioniści po światowe medale.
Początki: Szczypiorno i internowani legioniści
To właśnie w 1918 roku, zaraz po odzyskaniu niepodległości, piłka ręczna zagościła w Polsce. Jej narodziny przypadły na czas internowania legionistów I i III Brygady Legionów Polskich w obozie w Szczypiorni pod Kaliszem. Według jednej z wersji, nową grę przekazali im niemieccy wartownicy, jednak wspomnienia legionistów sugerują, że „leguny wykombinowały nową grę” samodzielnie.
Niektóre źródła przypisują inicjatywę założeniu gry majorowi Stanisławowi Grzmotowi-Skotnickiemu i kapralowi Antoniemu Jarząbkowi. Tak powstał słynny szczypiorniak – potoczna nazwa piłki ręcznej w Polsce, która do dziś kojarzy się z romantyką początków tej dyscypliny.
Rozwój organizacyjny: od Związku Gier Sportowych po PZPR
Formalne struktury pojawiły się dopiero w 1928 roku, kiedy utworzono Polski Związek Gier Sportowych (PZGS), który reprezentował również piłkę ręczną. Już wcześniej jednak, na Śląsku działał Polski Związek Palanta i Gier Ruchowych (1922), a jego siedzibą były Katowice. W latach międzywojennych polska kadra została wpisana na arenę międzynarodową – w 1929 roku PZGS wszedł w skład Międzynarodowej Federacji Amatorskiej Piłki Ręcznej (IAHF).
W 1936 roku powołano niezależny Polski Związek Piłki Ręcznej, którego pierwszym prezesem został płk. Adam Brzechwa-Ajdukiewicz. To zapoczątkowało nową epokę w historii polskiego szczypiorniaka.
Okupacja i powojenna rekonstrukcja
Po II wojnie światowej działacze z Krakowa byli pierwsi, którzy ruszyli do odbudowy sportu. W 1945 roku odbył się Walny Zjazd, na którym powołano Polski Związek Piłki Ręcznej, a jego siedzibą ponownie wybrano Kraków. Wkrótce działalność reaktywowali także działacze śląscy.
W kolejnych latach miała miejsce seria przekształceń – w 1949 roku piłka ręczna została połączona z siatkówką i koszykówką w ramach ogólnego związku. Od 1950 do 1956 roku wszystkie związki sportowe zostały przeorganizowane w ramach społecznych sekcji przy Głównym Komitecie Kultury Fizycznej. Dopiero w 1957 roku Związek Piłki Ręcznej w Polsce wznowił pełną działalność.
Mistrzostwa i rywalizacje: od 11-osobowej drużyny do 7-osobowej rewolucji
Już w 1930 roku rozpoczęły się mistrzostwa Polski mężczyzn w wersji 11-osobowej (pierwszym mistrzem była Cracovia). Dla kobiet mistrzostwa w wersji 7-osobowej rozpoczęły się w 1938 roku, a ich pierwszymi mistrzyniami było IKP Łódź.
Popularnością cieszyła się również hazena – gra zbliżona do piłki ręcznej, uprawiana głównie na południu kraju. Mistrzostwa Polski w hazenie odbywały się w latach 1929–1937.
Po wojnie mistrzostwa kontynuowano. Pierwszymi mistrzyniami Polski w piłce ręcznej po 1945 roku zostały zawodniczki Zrywu Łódź. Mężczyźni dołączyli do rywalizacji 7-osobowej dopiero w 1955 roku – pierwszym tytułem mistrzowskim objęła się Sparta Katowice.
Rewolucją stało się ogłoszenie w 1967 roku, kiedy to w całej Polsce obowiązującą formą gry stała się wersja 7-osobowa – ta sama, którą znamy dziś.
Sukcesy międzynarodowe: brąz, srebro i marzenia o złocie
Polska reprezentacja zdobyła swój pierwszy ważny medal w 1976 roku na igrzyskach olimpijskich w Montrealu – brązowy, pod wodzą trenerów Stanisława Majora i Janusza Czerwińskiego.
Kolejnym szczytem był rok 1982, kiedy Polacy zajęli 3. miejsce na Mistrzostwach Świata w Dortmundzie. Największym sukcesem kobiecej kadry był brązowy medal na Młodzieżowych Mistrzostwach Świata w Korei Południowej w 1985 roku.
Na przełomie XX i XXI wieku młode pokolenie polskich szczypiornistów dało nadzieję na wielkie osiągnięcia. W 2002 roku młodzieżowa reprezentacja Polski wygrała Mistrzostwa Europy w Gdańsku. W składzie drużyny znaleźli się m.in. Karol Bielecki, Patryk Kuchczyński i Krzysztof Lijewski – późniejsi uczestnicy dorosłych mistrzostw świata.
Największym hitem dla kibiców był srebrny medal Mistrzostw Świata w Niemczech w 2007 roku. Trener Bogdan Wenta i jego asystent Daniel Waszkiewicz stworzyli drużynę, która zdobyła serca Polaków. Marcin Lijewski i Mariusz Jurasik trafili do najlepszej siódemki turnieju. Reprezentacja wróciła prezydenckim samolotem, a wiwatów kibiców nie było końca.
W 2009 roku na Mistrzostwach Świata w Chorwacji, po dramatycznym meczu z Duńczykami i rzucie Artura Siódmiaka, Polacy ponownie stanęli na podium – tym razem z brązowymi medalami.
Piłka ręczna dziś: nadzieje i pasja
Drużyna Bogdana Wentego walczyła o medal również na Euro 2010. Pokonując Niemców i Szwedów, a remisując ze Słowenią w ostatnim meczu grupowym, zapowiadała, że szczypiorniak nad Wisłą może być znów modny.
Od czasów legioniści w Szczypiorni, przez okupację i komunizm, po światowe medale – polska piłka ręczna ma bogatą historię. To historia ludzi, którzy w najtrudniejszych momentach znaleźli czas na grę, sport i pasję. Dziś, gdy mecze są transmitowane na żywo, a stadiony pękały od kibiców, łatwo zapomnieć, że wszystko zaczęło się od prostego rzutu piłką w obozie jenieckim.
Szczypiorniak – nazwa, która kojarzy się z początkami, ale i z emocjami, które nigdy nie wygasną.
FUNDACJA DZIAŁAJMY WSPÓLNIE 